Ардчилсан намын гэнэтийн мэдэгдэлд Ардын нам хvчтэйхэн дөрөөллөө

-Улстөрийн ээлжит шоу тоглолт-

            Сонгууль гэж нээрээ хүчтэй юм аа. Улс төрийн ямар ч намыг дуртай зүг рүү нь хазайлгаж, хадууруулж урвуулж чадах юм гээч. Өнгөрсөн 2008 оны сонгуулиас хойшхи гурав гаруй жилийн хугацаанд намууд задрах нь задарч, нэгдэн нийлэх нь эвсэж байсан ч энэ удаагийнх шиг сүрийг харуулж чадаагүй. Гэтэл ганц Ардчилсан намын Засгийн газраас гарна гэсэн өчигдрийн мэдэгдэлээс болж төр тэр чигээрээ, бусад улс төрийн намууд ч бултаараа хөдөлгөөнд орж, амьсгал нь хурдасчээ. Зүрх нь дэлссэн нөхдүүд зөрүүлээд Ардчилсан намын мэдэгдэл дээр нь ашиглан рейтингийг нь унагахаар улайрч байх шиг. Хэвлэлүүд ч дээрхи мэдэгдлийнх нь хүрээнд бараг л нам нэртэй бүгдээс нь л байр суурийг нь сонсч, зарим нэг нам нь бүр төлбөртэй яриа өгч, Ардчилсан намын эсрэг байр сууриа илэрхийлж, үүн дээр нь дөрөөлөөд үгээ хэлэх боломж олдох шиг боллоо.

Ер нь ч АН-ын дарга Алтанхуяг өөрөө ч сонгуулийн өмнөх чухал шийдвэрээ гаргаж байна ухааны юм ярьчихсан. Одоо амь амиа бодьё, мөр мөрөө хөөе гэх үгийг Ардын намын зүг хийсгэчихсэн. Сонгууль дөхөж байгаа энэ үед намууд хийсэн бүтээснээрээ ялгарч байх ёстой юм байх аа. Ер нь бол дээрх шийдвэрийг Алтанхуяг дангаараа гаргаж чадахгүй нь хэнд ч тодорхой. Засгийн газрынхаа Тэргүүн шадар сайд хүн ганцаараа тэнэгтэнэ гэж үү. Харин түүний ийн гэнэтийн шийдвэрийг гаргах болсон нь нам доторх олон фракцуудын удаа дараагийн тулган шаардалтаас үүдэлтэй байж болох. Ардчилсан намын дотроо олон бүлгүүдтэйн гай нь энэ л дээ. Одоо тэд ҮЗХ-оо хуралдуулна. Хурлаараа Засгийн газраас гарах уу, үгүй юу гэдгээ шийдэх биз.

Харин үүнээс илүүтэйгээр намын даргын байр суурийг зарим хүмүүс ганхаж мэднэ гэж мэр сэр бор шувуу хийсгэх болжээ. Мэдээжийн хэрэг ҮЗХ-ны хурлаар намын дарга өнгөрсөн хугацаанд юу хийсэн бэ, ямар ажил амжилтыг олсон юм бэ гэдгээ ҮЗХ-ны гишүүддээ тайлагнана. Тайлагнах ч яахав, амархан биз. Харин тайланг нь сонсохгүйгээр дараагийн асуудлаа шийдэхээр яаравчилж  байгаа ҮЗХ-ны гишүүдэд түүний тайлан чухал биш шууд л саналаа хураахдаа яарах нь ойлгомжтой. Тэгэхээр ҮЗХ-оор Засгийн газраас огцрох уу үгүй юу, намын даргаа солих уу үгүй юу гэдэг хоёр асуудал яригдаж болзошгүй нь.

Тэгвэл намын даргад хэн горилох бол. Нэр хүндээрээ баатар Э.Бат-үүл үү, гайгүй хэдэн фракцуудыг атгандаа оруулаад байгаа Х.Баттулга сайд уу, үгүй бол залуу улстөрчдийн төлөөлөл Лу.Гантөмөр үү. Намын даргын суудал ганхадгаараа ганхаж солигдвол нарийн бичгийн даргаа солих талаар яриа мөн л өрнөх нь ойлгомжтой. Ер нь бол шинээр томилох уу үргэлжлүүлэн залах уу гэдгээ ҮЗХ шийднэ.

Ардчилсан намын энэ сенсаацитай хөдөлгөөн маш эрсдэлтэй. Тэд ирэх сонгуулиар нэг бол 2008 оны сонгуулиасаа хэт доогуур суудал авна, үгүй бол эргэлт хийсэн нь амжилтанд хүрч ирээдүйн Засгийн эрхэнд ч гарч болох юм. Гэхдээ өчигдрийн Ардчилсан намын гаргасан улстөрийн шийдвэр бол манай улсад төдийлөн хөгжлөө олоогүй үзэгдэл гэж хэлж болно. Томоохон улс оронд бол сенсаацитай цочроохоор мэдэгдэл гаргаж, намынхаа нэрийг хаа сайгүй эхний ээлжинд таниулж, дуулгаж, ийм нам байгаа шүү гэдгээ ард түмэндээ эргэн сануулдаг. Энэ бол ямар ч улс төрийн намуудын хийдэг л үйлдэл. Ингэхийн тулд хүчтэй басхүү сенсаацитай мэдээллээр хүмүүсийн анхаарлыг татах нь дамжиггүй. Дараагаар нь энэ шийдвэрээ маш зөвөөр гаргаж ирж, ард түмэнд тайлбарлаж ойлгуулж чадвал маш үр дүнтэй арга гэх юм уу даа. Дэлхийн зарим улс оронд энэ төрлийн PR явагддаг. Хамгийн эрсдэлтэй PR-уудын нэг гэх юм уу даа. Өчигдрийн хувьд бол Ардчилсан нам хангалттайгаар хүмүүсийн анхаарлыг татаж чадлаа. Хүмүүсийн төдийгүй улс төрчдийн анхаарлыг маш хүчтэйгээр татлаа. Бүр намын гишүүд нь өөрсдөө удирдлагуудынхаа энэ мэдэгдлийнх нь талаар ямар ч мэдээлэлгүй байсан нь асуудлыг илүү ч дөвийлгөсөн гэхэд болно.

Ардчилсан намын тухайд гэвэл Засагт гараад Ардын намтай хамтраад олон зүйл хийсэн нь яахын аргагүй үнэн. Үүнийг нь ч Ардын нам хүлээн зөвшөөрөх байх. Харин цаашид хийх юм Ардчилсан намд үнэхээр үлдээгүй юу. Дангаараа панзлах нь дээр гэж бодоо юу. Гэхдээ тэд Засгийн хийсэн ажлыг хуваалцсан нэр зүүх эрхтэй. Харин Засгаас гарсныхаа дараа цаашид Ардын намын Засагт байхдаа хийсэн ажил үйлст саад болохгүй байж чадах болов уу. Үгүй бол хийсэн зүйлийг нь үгүйсгээд ‘’Манай Ардчилсан нам байсан бол’’ гэж ирээд л үлдсэн зургаан сарын хугацаанд бахирах болов уу. Сонин л юм болно доо.

Мэдээжийн хэрэг Ардчилсан намын улс төрийн энэ PR-ийг ойлгосон Засгийн газрын тэргүүн болоод Монгол Ардын намын дарга С.Батболд хариу цохилт өгөх гэж хичээсэн. Хатуухан үг хэлж, рейтэнгээ өсгөх гээд байгаа Ардчилсан намын гал руу ус хийхээр бараг л хэвлэл мэдээллийнхнийг бүгдийг нь цуглуулж байгаад хариу үгээ хэлсэн. Өчигдөр болон өнөөдөр Ерөнхий сайд болоод Ардын намын даргын үгийг бараг гаргаагүй телевиз, нийтлээгүй сонин үгүй биз. Тэрээр хэлэхдээ Ардчилсан нам зөвхөн сонгуульдаа бэлтгэхийн тулд улс орны эрх ашгийг уландаа гишгэлээ, маш увиагүй үйлдэл гаргалаа, ханилж яваад нөхрөө ... гэж ирээд л гомдлын бөгөөд далдуур хутгалсан үгийг хаяглаж байв. Намын бусад нөхөд нь ч хүртэл Намын даргаасаа заавар авсан юм шиг нэг утгатай үгийг хэвлэл мэдээллийнхэнд өгсөн байна билээ. Тохироо нь бүрдчихсэн гэдэг шиг төлөвлөгөөний дагуу улстөр сонгуулийнхаа төлөвлөгөөнд яваад байгаа юм биш үү цаана чинь. Ардчилсан намын амжилт олох гэсэн энэ санааг Ардын нам ашиглаж өөрсдөө амжилт олох гээд хоёр нам хоёулаа улстөрийн их сунгаандаа сойгдчихсон байгаа бус уу. Шоуны үзэгчид нь харин та бид. Тэд бол төлөвлөгөөнийхөө дагуу л явж байгаа. Харин бидэнд төлөвлөгдөөгүй зүйл гарч ирж байна. Чухам хэнийх нь, аль намынх нь улстөрийн тоглолт амжилт олох бол...

Улс төрөө гэж ...

Дээд парламентаа хянадаг доод парламентыг бий болгоё

                Парламентын хоёр танхимтай болох талаар улс тєрийн намууд єнгєрєгч долоо хоног цухасхан хэлэлцээд авлаа. Ер нь бол парламентын хоёр танхимтай байх талаар анх удаа санаачилж, хэлэлцэж байгаа юм биш ээ. Манай улс анх Yндсэн хууль батлагдахаас ємнє vед vндсэндээ хоёр танхимтай байж vзсэн гэхэд болно. Тэр нь Ардын их хурал, Улсын бага хурал хэмээх хоёр танхим юм. Ардын их хурлын 430 депутат, Улсын бага хурлын 50 гишvvн гээд нийт 480 хvний бvрэлдэхvvн бvхий парламентын хоёр танхим байсан цаг тэртээ 20 жилийн ємнєхєн. Харин сvvлийн vед эрхэм УИХ-ын гишvvд, тєрийн тэргvvнvvд маань энэ vеэ эргэн дурссан бололтой дахин хоёр танхимтай байх талаар яриаг єдєєж эхлэв.

Vvнийг нь дэмжих хvн ч цєєнгvй байна. Ялангуяа улс тєрийн намууд энэ саналыг их нааштайгаар хvлээж авч байх юм. Тєр засаг хямралын байдалд орсоны нэг шалтгааныг ч энэ хяналтгvй ганц танхимтай байснаас хэмээн vзэх хvн ч олон байна. Тиймээс дээд танхимынхаа vйл ажиллагаанд доод танхим нь хяналт тавьж ажиллах нь одоогийн парламентад, тєр засагт нvvрлээд буй ‘’хямрал’’ гээчээс ангижрах нэг том алхамуудын нэг байх болно гэж vзэж байгаа нь энэ аж.

Vнэхээр манай тєр засаг, парламент, цаашлаад Засгийн газар гэх зэрэг бvхий л шат шатанд хяналт vгvйлэгдэж байгаа. Магадгvй єнєєдєр тєр хямрах хамгийн том шалтгаан нь нэг танхимтай болсоноос байсан байж ч болох талтай. Иймээс єнєєдєр эхний ээлжинд хоёр танхимтай байх саналыг дэмжээд vзэж яагаад болохгvй гэж. Бид єнгєрєгч Ардчиллын гэгдэх хорь гаруй жилийн хугацаанд дєрвєн ч Засгийн газрыг хугацаанаасаа ємнє татан буугдахыг, огцорхыг харлаа.

Гэхдээ тэр цаг ард хоцорсон. Одоо бол огцорно бvv хэл энэ талаар дуугарах ч тєрийн тvшээ ховор. Тєрийн дээд эрх мэдлийг тєр єєрийнхєє гарт атгуулсан хорин жил улиран одсон шvv дээ. УИХ-д, Засгийн газар єєрєє єєрийгєє шvvж байхаас єєрцгvй л болоод байна. Хамгийн энгийн нэгэн жишээг дурьдахад л УИХ тарах талаар Yндсэн хуульд ийн заасан байх юм ‘’УИХ бvрэн эрхээ хэрэгжvvлэх боломжгvй гэж нийт гишvvдийн /76 гишvvн/ гуравны хоёроос дээш нь vзсэнээр єєрєє тарах шийдвэрийг гаргана’’ гэжээ. Эсхvл ‘’Yндсэн хуульд єєрєєр заагаагvй бол Монгол Улсын Ерєнхий сайдыг томилох саналыг УИХ-д єргєн мэдvvлснээс хойш 45 хоногийн дотор УИХ хэлэлцэн шийдвэрлэж чадаагvй бол єєрєє тарах буюу эсхvл Ерєнхийлєгч УИХ-ыг тараах шийдвэр гаргана” гэж заажээ’’.

‘’Ард тvмэн’’ гэсэн vг нэг ч байхгvй байгаа биз. Уг нь бол ард тvмнээс сонгогдож бидэнд л ажлаа дvгнvvлэх учиртайсан. Харамсалтай нь тэд УИХ-д гарлаа л бол таг гvрийгээд ч хамаагvй дєрвєн жилийг тєрийн сэнтийд заларч, тєсвийн толгойд суух л болж байна гэсэн vг дээ. Та бидний татварын мєнгєєр ч тансаглаж тарвалзаж, таргалаж аваад л дараагийн УИХ-д нэрээ дэвшvvлсэн ч яахав, байсан ч яахав гэсэн янзтай гэдсээ илээд л хэвтэж байх улс тєр єнєєдєр манайд цогцолжээ. Энэ бvхнийг нь хянадаггvй, шvvдэггvй юм хойно ингэхээс ч яах билээ. Иймээс л єнєєдєр УИХ-ыг шvvдэг, хянадаг байгууллага гэж нэрлэж болохуйц хоёрдогч танхимыг байгуулахыг дэмжиж байна. Хоёрдогч танхим нь УИХ-ын vйл ажиллагаанд хяналт тавихаас гадна, баталсан хууль, тогтоол журмыг ямар нэгэн зєрчилтэй эсэхийг шалгаж, хэрэв хяналт шалгалтын явцад онц ноцтой зvйл илэрвэл хуулийг буцаах, хэрэгсэхгvй болгох хvртэл арга хэмжээг авах бvрэн эрхтэй баймаар. Мєн аливаа нэг гишvvний бvрэн эрхэд хоёрдогч танхимынхаа гишvvдийн олонхийн саналаар халдах эрхийг ч олгож яагаад болохгvй гэж.

Одоогийн парламентын гишvvд ‘’халдашгvй эрх’’ гэгч хуулийн нэрээр, vгэн бамбайгаар хvмvvсийг сvрдvvлэх, хуулийнхныг дарамтлах явдал их байдаг. Энэ vгээрээ, хуулиараа халхлан чуулганы хуралдааны vеэр, байнгын хорооны хуралдаан дээр ч эрх хvvхэд шиг зандчих нь бий. Хэлсэн vгийг нь баримт болгож, хийсэн vйлдлийг нотолгоо болгож болно шvv дээ. Тэгэхгvй бол єнєєх улсын хуралдаанууд дээр маань тєрийн тvшээд хэн дуртайгаа элдэв янзаар дайрч давшлан, баримттай баримтгvй нь мэдэгдэхгvй хурц vгээр хэн нэг гишvvний нэр тєрд халдаж, улмаар улс тєрийн популизм хийх явдал гаарсаар байна. Хэрэв хуралдааны vеэр хэлсэн vг vйлдэл бvр нь баримт нотолгоо байна гээд хуулиар заачих юм бол єнєєх улс тєрийн популизм гээч чинь эрс багасах бус уу.

Хоёрдогч парламент гэгдээд буй доод танхимыг 76-аас хоёр дахин, бvр тvvнээс ч олон гишvvнтэй байлгах нь зvйтэй. Учир нь хэт бага гишvvн байх тусам улс тєрчдийн, УИХ-ын гишvvдийн хараат болох аюултай тул аль болох олон гишvvнтэй байлгаж, улс тєр болон vзэл санааны хувьд бие даасан хvмvvсээр доод танхимаа бvрдvvлэх нь хамгийн зvйтэй арга байх болов уу. Мэргэшсэн хуульчид, олонд нэртэй эдийн засагчид, тvмэнд танигдсан улс тєрчид гээд салбар бvрээс доод танхимыг бvрдvvлэх хэрэгтэй. Сэтгvvлч ч байж болно шvv дээ.

Одоогийн парламент баян айлын ганц хvvхэд шиг дэндvv эрх дураараа байна. Vvнийг л таслан зогсоож, амьдрал мэдрvvлэх vvднээс эхний алхам энэ байж болох юм. Иймээс л парламентыг хянадаг парламентыг бий болгоё хэмээн уриалж байна.

Улс тєрийн ‘’сээтэгнэл’’ ба ‘’биеэ vнэлэлт’’

                Сvvлийн vед улс тєрийн намууд нууц болон ил аргаар ‘’биеэ vнэлэх’’ нь ихэслээ. Ялангуяа ардчилсан хувьсгалын гэх 1990-ээд оноос эхэлсэн энэ vзэгдэл єнєєдєр шал єєр зорилгоор хєврєх болж. Тэртээ 1990-ээд оны Ардчилсан хувьсгалын дараачаас олон намууд нэгдэн Ардчилсан гэх намыг нэгтгэж байсан vе vнэхээр тvvхэн vе байсан гэдэгтэй хэн ч маргахгvй. Харамсалтай нь тэрхvv тvvхэн vеэ єнєє vеийнхэн маань устгаж эхэлж байх шиг. Уг нь бол анх Ардчилсан нам тєрийн эрхийг тvрэмгийлэгчдээс аврая гэж Засгийн эрхэнд гарч байсан бол єнєєдєр тєрийг дарангуйлагчдаас тvмнээ аврая хэмээн одоогийн Монгол Ардын нам, Ардчилсан намын эсрэг бусад жижиг намууд хєл гуйвах боллоо.

                Тэдгээрт Энхбаярын гэгдэх МАХН, Энхсайханы Yндэсний Шинэ нам, Энхбатын Ногоон нам, Жаргалсайханы Бvгд найрамдах нам, Оюуны Иргэний зориг зэрэг улс тєрийн гуравдагч жижиг намууд зvй ёсоор хэрнээ албан бусаар бичигдэж байна. Бас бус дурьдагдаагvй жижгийн жижиг намууд єєрєєр хэлбэл улс тєрийн туршлага бага гэж нэрлэхvйц намууд бий. Дээр дурьдсан намууд бол улс тєрд єєрийн гэсэн байр суурийг бага ч болов эзэлж чадсан. Товчхондоо УИХ, Засгийн газарт ажиллаж байсан туршлагатай гэж хэлж болно.

Магадгvй тэртээ хорин жилийн ємнєх Ардчилсан хувьсгалаар жижиг намууд нэгдэн одоогийн хvчирхэг Ардчилсан намыг бий болгоогvй байсан бол єнєєдєр улс тєрийн намуудын тоо замбараагаа алдах байсан биз. Ер нь одоо байгаа улс тєрийн намуудын тоог ч зарим судлаачид, мэргэжлийн хvмvvс шvvмжлэх нь бий. Vнэхээр хоёр сая гаруйхан хvн амтай манай улсад хорь гаруй улс тєрийн нам идэвхитэй vйл ажиллагаагаа явуулж байгаа гэж бодохоор их тоо байхаас ч яах билээ.

Дуртай нэг нь нам байгуулж, дургvйгээ хvрэхээрээ бусадтайгаа нэгдэнэ, нийлнэ гэх улс тєрийн намуудын ‘’энгэр сул’’, цаашлаад ‘’биеэ vнэлэх’’ гаж vзэгдэл манай нийгэмд, улс тєрийн тавцанд толбо болтлоо тодоос тодоор хар суулгажээ гэмээр. Хамгийн энгийн жишээ л гэхэд яг одоо цагт єрнєж л байна. Тухайлбал Энхбаярын энгэр султай нам бусад намуудад сээтэн хаяж хамгийн эхэнд Энхсайханы намыг урхиндаа оруулж чадсан. Дараагаар нь даруухан жижиг намуудаас ганц нэгээр нь ‘’чих’’-дэж эхэлсэн. Одоо ч чихдсээр л байгаа. Хамгийн сvvлд л гэхэд урьд ємнє Оюуны Иргэний Зориг намтай ‘’амраглаж’’ явсан Жаргалсайханы Бvгд найрамдах намыг Энхбаяр єєрийн намдаа хамсаатан болгож чадсан. Жаргалсайханы нам нь ч яасан дуртай юм єєрєє бараг гvйгээд очих нь холгvй Энхбаярын намтай амраглачихсаныг нь яана. Хєєрхий Жаргалсайханы намд эрх мэдэл л олдож байвал ер нь хэнтэй ч амраглахаас буцахаа байжээ. Энхсайхан ч яахав угаас цайрсан толгой. Олон ч нам дамжиж, олон ч намыг нэгдvvлж, салгуулж сурсан толгой.

Энхбаярын энгэр султай нам эвтэйхэн хvчирхэгжиж байх зуур бас єєр хоёр нам єєр хоорондоо нэг хєнжилд шургалчихлаа. Тэр нь Энхбатын ногоон нам, Оюуны Иргэний зориг нам хоёр. Энхбат ч яахав улс тєрд карьер хєєж, эрх мэдэл олж авахын тєлєє Оюуны намтай нэгдээ л биз.

Харин Оюуны нам ямар зорилгоор Энхбатын намтай нэгдэх болов. Єнєєг хvртэл олон намтай ‘’явалдсан’’-ы эцэст Иргэний зориг намд хожсон юу байна вэ. Юу ч байхгvй шvv дээ. Аргагvй ‘’архагшсан’’ нам тул хэдийд ч, хэнтэй ч нэгдэхээс ичихээ байсан нь энэ vv. Бараг холбогдоогvй нам, явалдаагvй улс тєрч гэж Иргэний зориг намд vгvй биз. Нэг намтай нийллээ л гэж байдаг, удахгvй саллаа л гэж дуулддаг. Бvр улиг болчихсон гэх vv дээ.

Ер нь манай улсад эрvvл улс тєр гэж байна уу. Эсвэл бvгд ‘’Улс тєрийн замын халдварт євчин’’ тусчихсан уу. Нам л гэхээрээ нэгэндээ сээтэгнэж, биеэ vнэлж бусадтай нийлдэг зуршлаасаа хэзээ салах юм бэ.